
આપણે બધા વાતાવરણ (Atmosphere) શબ્દથી પરિચિત છીએ. પૃથ્વીની આસપાસ રહેલું વાયુઓનું આવરણ જીવન માટે જેટલું મહત્વનું છે, તેવી જ રીતે છોડના મૂળની આસપાસ પણ એક ખાસ અને જીવંત વિસ્તાર હોય છે, જેને રાઇઝોસ્ફિયર (Rhizosphere) કહેવામાં આવે છે. રાઇઝોસ્ફિયર એટલે છોડના મૂળની આસપાસનો એવો વિસ્તાર, જે મૂળની પ્રવૃત્તિઓથી સીધો પ્રભાવિત થાય છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ વિસ્તાર છોડ, જમીન અને અબજો સૂક્ષ્મજીવો વચ્ચેના જીવંત સંબંધનું કેન્દ્ર છે.
















