લુધિયાણા, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ : ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્રમાં પ્રથમ વખત, પંજાબ અને હરિયાણાના નાના ખેડૂતોને તેમના ખેતરોમાં આબોહવા-અનુકૂળ પદ્ધતિઓ અપનાવવા બદલ પ્રથમ કાર્બન ક્રેડિટ ચૂકવણી મળી છે. ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ પંજાબ એગ્રીકલ્ચરલ યુનિવર્સિટી (PAU), લુધિયાણા ખાતે આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં ભારતીય કૃષિ સંશોધન પરિષદ (ICAR)ના ડિરેક્ટર જનરલ ડૉ. એમ. એલ. જાટની મુખ્ય અતિથિ તરીકેની ઉપસ્થિતિમાં આ રકમ ડિજિટલ માધ્યમથી ચૂકવવામાં આવી હતી. ડૉ. ઉષા બારવાલે ઝેહર (એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર, ગ્રો ઈન્ડિગો) ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
આ ચૂકવણી ગ્રો ઈન્ડિગો (Grow Indigo) દ્વારા સંચાલિત ખેડૂત કાર્બન કાર્યક્રમ ‘આદિ’ (Aadi) નો એક ભાગ છે. ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૨ દરમિયાન ખેડૂતોએ સીધી ડાંગર વાવણી (DSR), ઓછી ખેડ અને પાકના અવશેષોના વ્યવસ્થાપન જેવી આબોહવા-અનુકૂળ પદ્ધતિઓ અપનાવી હતી. આ પદ્ધતિઓ ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ઉત્સર્જન ઘટાડે છે અને જમીનમાં કાર્બન સંગ્રહિત કરવામાં મદદ કરે છે. આના પરિણામે પર્યાવરણ પર પડેલી હકારાત્મક અસરનું સ્વતંત્ર રીતે માપન અને ચકાસણી કરીને કાર્બન ક્રેડિટ્સ જારી કરવામાં આવી હતી. ‘આદિ’ એ Verra VM0042 પદ્ધતિ હેઠળ કૃષિ ક્ષેત્રે કાર્બન ક્રેડિટ જારી કરતો ભારતનો પ્રથમ કાર્યક્રમ છે.
પ્રથમ ચૂકવણી, આંકડાઓમાં:
વિગત આંકડો
લાભાર્થી ખેડૂતો 2,500 થી વધુ
સરેરાશ ચૂકવણી ₹ 11,478
ન્યૂનતમ ચૂકવણી ₹ 3,000
મહત્તમ ચૂકવણી ₹ 1,17,985
મોટાભાગના ખેડૂતોને મળેલી રકમ ₹ 4,000 થી
₹ 15,000
વધારાની આવક ઉપરાંત, આ પદ્ધતિઓ અનેક સહ-લાભો પણ પૂરા પાડે છે. રોપણી પદ્ધતિના બદલે ડાંગરની સીધી વાવણીથી મોટા પ્રમાણમાં સિંચાઈના પાણીની બચત થાય છે, અને પાકના અવશેષો (પરાળી) બાળવામાં ઘટાડો થવાથી હવાની ગુણવત્તા સુધરે છે. ૨૦૧૯ થી ૨૦૨૨ દરમિયાન નોંધાયેલા ખેતરોમાં આશરે ૪૫ અબજ લિટર પાણીની બચત થઈ, બે લાખ ટનથી વધુ પાકના અવશેષો બળતા બચ્યા.
“ભારતમાં પ્રથમ વખત ખેડૂતને તેમની જમીનમાં રહેલા કાર્બન માટે ચૂકવણી કરવામાં આવી રહી છે. ભારતીય કૃષિ માટે આ એક ગર્વની ક્ષણ છે અને સૌથી વિશેષ, એ ખેડૂતો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતાની ક્ષણ છે જેમણે અમારા પર વિશ્વાસ મૂક્યો અને વર્ષોની સઘન વૈજ્ઞાનિક ચકાસણી દરમિયાન ધીરજપૂર્વક રાહ જોઈ.”
— ડૉ. ઉષા બારવાલે ઝેહર, એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર, ગ્રો ઈન્ડિગો
“અમે પાંચ વર્ષ પહેલાં ગ્રો ઈન્ડિગોના કાર્બન પ્રોગ્રામમાં જોડાવાનો વિશ્વાસ દાખવ્યો હતો અને આજે અમને ચૂકવણી મળતાં તેનું ફળ મળ્યું છે. આ અમને આગળ વધવા માટેનો આત્મવિશ્વાસ આપે છે.”
— હરિન્દરજીત ગિલ, ખેડૂત, નૂરપુર બેટ, લુધિયાણા
“પાકના અવશેષો બાળવાનું ટાળવાથી જમીનનું સ્વાસ્થ્ય સુધરે છે અને લોકો તેમજ પર્યાવરણ બંનેને ફાયદો થાય છે. યોગ્ય કામ કરવા બદલ કાર્બન ક્રેડિટ દ્વારા સન્માનિત થવું એ અમારા માટે ગૌરવની વાત છે.”
— અમનદીપ કૌર, ખેડૂત, સંગરૂર
Ujwal Patil – Manger-Agronomy
M: +91 9687631300
W: www.growindigo.co.in
