ડુબકીયા સિંધુ મેં ગોતાખોર લાગાતા હૈ
જા કર ખાલી હાથ લોટકર આતા હૈ
મિલતે નહીં સહજ હી મોતી ગહરે પાની મેં
મુઠ્ઠી ઉસકી ખાલી હર બાર નહીં હોતી’

આ પંક્તિઓ સોહનલાલ ત્રિવેદીની તે કવિતાની છે, જે આ પ્રસિદ્ધ પ્રેરક પંક્તિઓથી શરૂ થાય છે-
“લહરોસે ડર કર નાૈકા પાર નહીં હોતી,
કોશિશ કરને વાલો કી કભી હાર નહી હોતી’

આ કવિતાએ અમારી પેઢીને પ્રેરિત કરી છે પણ, તે આજે હજુ પણ આજની પેઢી માટે પ્રાસંગિક જણાય છે, જ્યારે હું બેંગલુરુના ૨૫ વર્ષીય આનંદ પ્રકાશ જેવા યુવાઓ વિશે. સાંભળું છું. જેઓ ફેસબુકર, ઉબર અને ટ્વીટ પાસેથી મોટી ઇનામી રકમ મેળવી સમાચારોમાં ચમકી રહ્યાં છે, મને ખરેખર લાગતું હતું કે આ તો લોટરી છે, જ્યાં સુધી એક દિવસે મને ખબર પડી કે આ “ડ્રાઈવર’ની સરખામણીમાં કોઈ કામ વિકટ નથી. ફરક માત્ર આટલું જ છે કે પરંપરાગત “ડ્રાઈવરો’ની જેમ તેઓ ઉંડા પાણીના સ્થાને આખી રાત ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં તરે છે,
૨૦૧૫માં આનંદને ફેસબુક પાસેથી ૧૫ હજાર ડોલરનું રોકડ ઈનામ મýયું હતું. તમને ખબર છે કેમ? જ્યારે લાખો ફેસબુક એકાઉન્ટ હોલ્ડર પોતાના એકાઉન્ટ અને ફેસબુકમાં લોગ ઇન કરે છે ત્યારે આનંદે એકાઉન્ટ વિના જ લોગ ઇન કરીને દેખાડ્યું હતું. તે બાદ તેમણે ઉબરમાં ફ્રી રાઇડ બુક કરી લીધી હતી. તેમણે આમ વારં-વાર કર્યું હતું. આ સાબિત કરવા માટે કે આ કંપનીની ફાયરવોલ સુરક્ષિત નથી, તેમની સિસ્ટમમાં એક બગ છે, જે માટે તેમને ઉબર પાસેથી ૫ હજાર ડોલર મળ્યા હતા, તેમણે “ડેટિંગ એપ ‘ટીંડર’માં હેકીંગ કરી દેખાડ્યું હતું અને ૪,૭૦૦ ર્ડાલરનું ઇનામ મેળવ્યું હતું. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ફેસબુકે આનંદને તેમની ટોચની બાઉન્ટી હંટર્સ એટલે કે સિસ્ટમમાં ખામી શોધીને ઇનામ મેળવનારા લોકોમાં સામેલ કર્યા છે. ટવીટર ના બાકી પ્રોગ્રામમાં તેમનું સ્થાન વૈશ્વિક સ્તરે ચાલું છે,
તમિલનાડુની પ્રખ્યાત વેલ્લોર ઈન્સ્ટીટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજીથી કમ્યુટરનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ ફ્લિપકાર્ટ માં ૨૦૧૪માં સિક્્યોરિટી એન્જીનીયર તરીકે પોતાની કેરીયર શરૂ કરનારા આનંદની હવે પોતાની એજન્સી છે “એપસિકયોર’. ફ્લિપકાર્ટમાં તેમનું પ્રાથમિક કામ હતુ કંપનીના કસ્ટમર ડેટાબેઝ અને પેમેન્ટ ઓપ્સનની સુરક્ષા કરવી, તે દરમિયાન તેમને સમજાયું કે વિદેશમાં કંપનીની તમામ સિસ્ટમ પોતાના સ્થાને છે, જ્યારે ભારતીય કંપનીઓમાં આવી સિસ્ટમ ખૂબ ઓછી છે, આનંદ અને તેમની ટીમે પોતાના ટૂલ્સ બનાવ્યા અને ઘણી કંપનીઓ સાથે સંપર્ક કરીને તેમને વચન આપ્યું હતું કે તેઓ તેમની સિસ્ટમની ખામીઓ કાઢીને દેખાશે અને તેમણે કરી પણ બતાવ્યું હતું. સરવાળે આનંદે દુનિયાભરમાં ૪૦૦ કંપનીઓને વધુ સુરક્ષિત બનાવવામાં વ્યક્તિગત રૂપે મદદ કરી છે.
આનંદ એકલા નથી, અમદાવાદના હેકર કનિષ્ક સજનાનીનો જ દાખલો લો, જેમણે અમેરિકા માટે ૧ રૂપિયામાં ફ્લાઇટ બુક કરી લીધી, મુંબઈના સંદીપ સિંહે દર મહિને ૩૦થી ૪૦ ખામીઓ શોધીને છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં લાખો કમાઈ લીધા છે. આ કંપનીઓ પૈકી કોઇની પણ રોજગાર સાઇટ પર જાવ, બગ હંટર્સની જગ્યા હમેશા ખાલી મળશે, જો આવી કોઈ જગ્યા તેમણે કરી લીધી હોય, તો પણ તેઓ હંમેશા કોઇ નવાની શોધમાં રહે છે, કારણ કે તેમના કામકાજનો સતત વિસ્તાર થતો રહે છે, આ તે હંટર નથી, જે ડેટાને રોકીને ખંડણી માગે અથવા કેડિટ કાર્ડનો દુરુપયોગ કરે, તેઓ વિભીન્ન આઈટી કંપનીઓ અને સરકારી સંસ્થાઓ દ્વારા સત્તાવાર રીતે આયોજિત બગ બાઉન્ટી કાર્યમાં ભાગ લે છે. તેમની કમાણી વધારે હોય છે, જે બગ અને ખામી સંબંધિત રિપોર્ટની રાણવત્તા પર આધાર રાખે છે, અમેરિકા સ્થિત ઈન્ફરમેશન સિક્યુરીટી પોર્ટલ “બગક્રાઉડ’ અનુસાર ભારત ૨૦૧૬માં બગ રીપોર્ટ દાખલ કરવાની યાદીમાં ટોચ પર હતું.

સાભાર : એન. રધુરામન (દીવ્ય ભાષ્કર)